İktisat

Oligopol Piyasa / Oligopolistic Market

oligopolİktisat literatüründe Oligopol, birbirlerinin karar ve davranışları (fiyat belirleme / rekabet / reklam) üzerinde etki edebilecek kadar az sayıda (Bu sayı genellikle 3 veya 4′ tür.) bulunan satıcının / üreticinin çok sayıda alıcı ile karşılaştığı ve firmalar arasında karşılıklı bağımlılık ilişkisinin olduğu piyasa türüne oligopol piyasası adı verilmektedir.

  • Satıcı / Üretici Sayısı: 3 veya 4 (Birbirlerini etki altına alabilcek firmalar)
  • Alıcı Sayısı: Çok sayıda (n) (Ait olduğu piyasadaki tüm alıcılar)
  • Ürün: Tam ikame sayılabilecek nitelikteki ürünlerdir. Örneğin Buzdolabı Markaları, Otomobil Markaları gibi örnekler Heterojen ürün nitelikli Oligopol Piyasaları olarak sayılırken, Telekomünikasyon hizmetleri, Demir ve Çelik Madeni Üreticileri,  Homojen nitelikli Oligopol Piyasası olarak sayılabilir.
  • Oligopol Piyasa Örneği: Telekomünikasyon
  • Piyasaya Giriş ve Çıkış: Yüksek sermaye yatırımı, mesleki uzmanlaşma ve patent hakkı gibi gereksinimler dolayısıyla piyasaya giriş ve çıkış çok zordur.

telekomünikasyonOligopol piyasalarda talep inelastiktir. Bu olgu fiyatlardaki artışlar karşısında tüketicilerin talep miktarındaki azalaşın göreceli olarak düşük olmasını ifade etmektedir. Bu piyasalarda satıcı / üretici firma sayısı genel olarak stabildir. Bunun sebebi ise piyasadaki yatırım maliyetlerinin yüksek olması ve marka tutundurma çalışmalarının oldukça zor olmasıdır. Piyasaya yeni girecek olan firmalar yatırım ve reklam maliyetlerinin yüksek olması sebebiyle uzun yıllar kar elde edemeyebilirler ve hatta piyasada hiç tutunamayıp başka bir oligopol firmanın markası haline dönüşebilirler.

Oligopol piyasasında üretilen mallar nicelik ve nitelik olarak aynı olan homojen mallar olabileceği gibi niteliksel, niceliksel ve görsel farkların bulunduğu farklılaştırılmış mallar da olabilmektedir. Homojen mal üretiminin gerçekleştirildiği oligopol modellerine saf oligopol adı verilmekte ve  saf oligopolde firmalar arasında fiyat rekabeti söz konusu olmaktadır. Farklılaştırılmış mal üretiminin söz konusu olduğu modellere ise farklılaştırılmış oligopol adı verilmekte ve burada ürün kalitesi ve pazarlama gibi fiyat dışında alanlarda da firmalar arasında rekabet söz konusu olmaktadır.

Oligopol firmalar iyi bir şekilde denetlenmezler ise piyasada Kartel oluşturabilirler. Bu kartel anlaşması bazen açık bir şekilde firmalar tarafından kabul edilip uygulamaya konuluyor iken bazen de hiç bir anlaşma yapılmadan kendiliğinden doğal süreçle oluşabilir. Bölgesel olarak güçlenen oligopoller bölge ve mekan rekabetine sık sık girişirler, bu durum ise tüketicinin lehine sonuçlanır.

Anlaşma Türlerine kısaca yer verecek olursak:

  • 1. Açık anlaşma
  • a. Kartel
  • b. Tröst
  • 2. Kapalı anlaşma
  • a. Maliyet avantajına sahip firma liderliği
  • b. Hakim firma liderliği
  • c. Barometrik fiyat liderliği

Oligopol piyasada firmalar, yüksek kar marjına ulaşıp diğer rakiplerini kendi markası haline getirerek piyasayı tek rakipli Duopol Piyasası (2 oyunculu piyasa) haline dönüştürebilirler.

Literatürde Oligopol piyasalarının tam tersi durumu da mevcuttur. Az sayıda alıcı ve çok sayıda satıcının bulunduğu bu piyasalar “Oligopsoni” olarak ifade edilmektedir. Oligopsoni piyasalarda eksik rekabet söz konusudur.


Oligopol Piyasaların Genel Özellikleri:

  1. Ölçek Ekonomileri: Büyük ölçekte üretim birim maliyetleri düşürüp rekabet gücünü artıracağından,piyasada az sayıda firma büyük ölçekle üretim yaparak toplam talebin tamamını karşılayabilir.
  2. Piyasaya Girmek Oldukça Zordur: Tam rekabet ve monopolcü rekabet piyasalarının aksine oligopol piyasasına girmek oldukça zordur. Çok büyük bir sermayeye ve teknoloji bilgisine gereksinim duyulması, ayrıca patent hakkı alınması gibi kısıtlamalar piyasaya girmeyi zorlaştıran nedenlerdir.
  3. Karşılıklı Bağımlılık: Piyasada az sayıda firma olması nedeniyle bir firmanın fiyat,reklam ve ürün geliştirme gibi konularda alacağı kararlar diğer fiarmaların satışlarını ve dolayısıyla davranışlarını etkiler. Firma bu durumu göz önünde bulundurmak ve ona göre kararlar almak zorundadır.
  4. Fiyat Katılığı ve Fiyat Dışı Rekabet: Bir firma piyasadaki payını arttırmak için fiyatını düşürürse diğerleri de fiyatlarını düşürür ve bundan bütün firmalar zararlı çıkar. Onun için oligopol piyasasındaki firmalar genellikle birbirleriyle fiyat yoluyla rekabet etmekten kaçınır ve reklam gibi fiyat dışı yollarla rekabet ederler.
  5. Birleşmeler Yoluyla Büyüme: Özellikle ölçek ekonomilerinden daha fazla yararlanabilmek için ‘’Şirket evlilikleri’’ olarak da adlandırılan şirket birleşmelerinin (Merger) sonucunda piyasada firma sayısı azalmaktadır. Firma sayısındaki azalma ile de oligopoller belirgin şekilde ortaya çıkmaktadır.

Kısaca açıklamamız gerekirse Oligopol piyasası temel olarak üç varsayım üzerine kuruludur.

  • Piyasada az sayıda satıcıya / üreticiye karşılık çok sayıda alıcı bulunmakta ve firmalar arasında karşılıklı bağımlılık ilişkisi söz konusudur.
  • Mallar homojen ya da farklılaştırılmış mallardır.
  • Piyasaya giriş önünde büyük engeller söz konusudur.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d blogcu bunu beğendi: