Vergi

Yabancı Para Cinsinden Kasa Mevcudunun Değerlemesi (Dönem Sonu)

√ V.U.K. Md. 280: Yabancı paralar borsa rayici ile değerlenir. Borsa rayicinin takarrüründe muvazaa olduğu anlaşılırsa bu rayiç yerine alış bedeli esas alınır. Yabancı paranın borsada rayici yoksa değerlemeye uygulanacak kur Maliye Bakanlığınca tespit olunur.

√ Ülkemizde kurulu bir kambiyo borsası bulunmadığından, değerlemede, Maliye Bakanlığı’nca tespit edilecek kur esas alınacaktır.

√ Maliye Bakanlığı yayımladığı tebliğlerle, her yılsonu (31/12/…) itibariyle kurları belirlemektedir. Söz konusu tebliğlerde, kurlar efektif alış ve döviz alış olarak ayrı ayrı belirlenmiştir. Uygulamada, efektif alış kuru nakit yabancı paralar için, döviz alış kuru ise yabancı paralar cinsinden düzenlenen poliçe, bono, senet, vb. belgeler için yapılan değerlemede esas alınmaktadır. Ancak, efektif cinsinden yabancı paralar için efektif alış kurunun bulunmaması halinde döviz alış kuru değerlemede esas alınabileceğine, 283 Seri Nolu VUK Genel Tebliğinde açıkça yer verilmiştir.

√ Yayımlanan 130 Seri No,lu VUK Genel Tebliğinde, Bakanlıkça kurlarla ilgili olarak herhangi bir tespit yapılmadığı sürece, T.C. Merkez Bankası’nca tespit ve ilan olunan döviz alış kurlarının mezkur ilanlarda belirtilen tarihlerden itibaren değerlemelerde esas alınması gerektiği, yine, bu konuda yayımlanan 271 Seri Nolu VUK Genel Tebliği ve sonraki tebliğlerde, vergi uygulamaları açısından, bankaların dönem sonları (31/12/…) itibariyle yapacakları değerleme sırasında Bakanlıkça belirlenen kurlar yerine, T.C. Merkez Bankasınca belirlenen esaslara uygun olarak tespit ettikleri ve fiilen uyguladıkları alış kurlarını esas almaları gerektiği, belirtilmektedir.

Yabancı Para Cinsinden Kasa Mevcudunun Değerlemesi Örnek:
XYZ A.Ş 31.07.2011 tarihinde otelden ayrılan müşterisi adına konaklama hizmet bedeli olarak 5.000 $ + % 18 KDV tutarlı fatura düzenliyor. Konaklama bedeli ve katma değer vergisi efektif USD olarak tahsil ediliyor (İşlem tarihinde kur 1$ = 1,50 TL). Tahsil edilen efektifin 4.000 $’lık kısmı 03.08.2011 tarihinde 1 $ = 1,55 TL kuru üzerinden döviz büfesinde bozduruluyor.

Yabancı Para Değerleme

√ Bu çerçevede, V.U.K.’nun 280’inci maddesine göre yabancı paraların değerlemesinde şu üç değerleme ölçüsü esas alınmaktadır:
1. Borsa Rayici,
2. Alış Bedeli,
3. Maliye Bakanlığı tarafından tespit edilen kurlar.

√ Yabancı paraların değerlemesinde esas alınacak “borsa rayici” teriminin tanımı V.U.K.’nun 263’üncü maddesinde yapılmıştır. Madde hükmünde yapılan tanım şu şekildedir:

“Borsa rayici, gerek menkul kıymetler ve kambiyo borsasına, gerekse ticaret borsalarına kayıtlı olan iktisadi kıymetlerin değerlemeden evvelki son muamele gününde borsadaki muamelelerin ortalama değerlerini ifade eder. Normal temevvüçler dışında fiyatlarda bariz kararsızlıklar görülen hallerde, son muamele günü yerine değerlemeye takaddüm eden 30 gün içindeki ortalama rayici esas olarak aldırmaya Maliye Bakanlığı yetkilidir.”

√ Buna göre, borsa rayici ile değerlenecek iktisadî kıymetlerin menkul kıymetler, kambiyo ve ticaret borsasına kayıtlı olması gerekmektedir. Bu borsalara kayıtlı iktisadî kıymetlerin değerlemeden önceki son muamele gününde borsada oluşan muamelelerin ortalama değeri, borsa rayici olarak dikkate alınmak suretiyle değerleme işlemi yapılacaktır.

√ Bu açıklamalarımız çerçevesinde ülkemizde şu anda yabancı paraların işlem gördüğü bir kambiyo borsası bulunmadığı için yabancı paraların değerlemesinde borsa rayicini esas almak mümkün değildir. Bu nedenle yabancı paraların değerlemesinde Maliye Bakanlığı tarafından tespit edilen kurlar esas alınacaktır.

√ Bu konuda Maliye Bakanlığı tarafından çıkarılmış olan 434 seri numaralı V.U.K. Genel Tebliği esas alınacaktır. Bu Tebliğe göre, borsada rayici olmayan yabancı paraların, 04.01.1961 tarihli ve 213 sayılı V.U.K. gereğince 2013 yılı için yapılacak değerlemelerine esas olmak üzere, V.U.K.’nun 280’inci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarında yer alan hükümlere dayanılarak bu Tebliğ ile tespit olunan kurlar esas alınacaktır.

Örnek Olay: Türkiye’de faaliyet gösteren (X) A.Ş. unvanlı yabancı sermayeli bir şirketin 31.12.2014 tarihi itibariyle efektif kasasında 10.000 Euro ve 300.000 ABD Doları yer almaktadır. Yurt dışına yapılan ihracat nedeniyle yurt dışında mukim firmalardan alınan ve efektif kasa hesabına kaydedilen 10.000 Euro’ luk ihracat bedeli alındığı tarihteki kur olan 1 Euro= 2.00 TL kuru ile (10.000 x 2.00 =) 20.000 TL olarak; 300.000 ABD Doları ise alındığı tarihteki kur olan 1 ABD Doları= 2.10 TL ile (300.000 x 2.10=) 630.000 TL olarak kayıtlara alınmıştır.

31.12.2014 tarihi itibariyle Maliye Bakanlığı’nca ilan edilen efektif alış kurlarının 1 Euro= 2.13 TL ve 1 ABD Doları= 2.00 TL olduğunu varsayalım.  Bu durumda mezkûr şirketin 31.12.2014 tarihi itibariyle döviz kasasında bulunan yabancı paralara ilişkin değerleme işlemi şu şekilde olacaktır:

Dolar Kasası Giriş Tarihi Giriş Tarihindeki
Değeri (TL)
Değerleme Günündeki
Değeri (TL)
10.000 Euro 23.09.2014 20.000 21.300
300.000 ABD Doları 12.02.2014 630.000 600.000

√ Bu Tabloya göre, Euro cinsinden efektif kasasında yer alan dövizlerin dönem sonunda değerlemesi sonucunda 1.300 TL lik pozitif bir fark ortaya çıkmıştır. Bu fark dönem sonunda kambiyo kârı olarak dikkate alınacaktır. Dolar (yabancı para) kasasının değerlemesi sonucunda oluşan 30.000 TL’lik zarar ise kambiyo zararı olarak dikkate alınacaktır. Dönem sonunda kambiyo kârı ve zararı ise, dönem kazancının tespitinde artı ve eksi kalem olarak işlem görecektir.

√ V.U.K.’nun 280’inci maddesinde mükellef ayrımı yapılmadığı için yabancı paraları değerlemeye tâbi tutacak mükellefler tam ve dar mükellefiyete tâbi mükelleflerdir. Diğer bir ifadeyle dar mükellefiyete tâbi gerçek kişiler ile Türkiye’de şube açmak suretiyle faaliyet gösteren dar mükellefiyete tâbi kurumlar da yabancı paraları mezkûr madde hükmüne göre değerleme işlemine tâbi tutmak zorundadır.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.