Vergi

Menkul Kıymetlerin Değerlemesi Örnekleri

ÖRNEK 1:

* İşletme bankadaki hesabından 05.10.2011 tarihinde İMKB’de işlem gören X A.Ş.’ye ait nominal değeri 1,0 TL olan hisse senetlerinden adedi 1,5 TL den 30.000 adet almıştır. Banka bu işlem için %1 oranında komisyon tahsil etmiştir.

* İşletme 1 ay sonra almış olduğu hisse senetlerinden 10.000 adedini 1,4 TL’den satmış olup kalanları ise izleyen ay 1,7 TL’den satmıştır. Bu işlemler için bankaya %1 oranında komisyon ödenmiştir.

* İşletme 01.12.2011 tarihinde Amerikan Borsası’nda işlem gören bir şirkete ait hisse senetlerini banka aracılığıyla adedi 10 $’dan 1.000 adet almıştır. Banka bu işlem için %1 oranında komisyon tahsil etmiştir. Dolar kuru 01.12.2011 tarihinde 1 $ : 1,50 TL olup dönem sonunda 1 $ : 1,60 TL olarak gerçekleşmiştir.

213 Sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 279.maddesine istinaden, hisse senetleri ile fon portföyünün en az yüzde 51’i Türkiye’de kurulmuş bulunan şirketlerin hisse senetlerinden oluşan yatırım fonu katılma belgeleri alış bedeliyle, bunlar dışında kalan her türlü menkul kıymet borsa rayici ile değerlenir. Dolayısıyla işletmeler hisse senetlerini alış bedelleri üzerinden takip etmek zorundadırlar.

mkd örnek1

193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun geçici 67.maddesi uyarınca hisse senedi alım satımı neticesinde elde edilen kazançtan yapılacak stopaj oranı %0 ’dır.

mkd2

ÖRNEK 2: İşletmenin portföyünde dönem sonunda bulunan menkul kıymetler aşağıdaki gibidir.

mkd3

≥ 213 Sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 279.maddesine göre istinaden hisse senetleri ile fon portföyünün en az yüzde 51’i Türkiye’de kurulmuş bulunan şirketlerin hisse senetlerinden oluşan yatırım fonu katılma belgeleri alış bedeliyle, bunlar dışında kalan her türlü menkul kıymet borsa rayici ile değerlenir. Dolayısıyla bunların değerlerinde meydana gelen azalışlar gider olarak dikkate alınamayacağı gibi alış bedeliyle değerlenmesi gerektiğinden değerlerinde meydana gelen artışlar da dikkate alınmayacaktır.

  • Y A.Ş.’ye ait hisse senetleri ertesi yıl 20 TL’ye tamamı satılmıştır.

mkd4

≥ Hisse senetlerinin satışından elde edilen kazanç (20-15)*10.000 adet = 50.000 TL olup menkul kıymet satış karı olarak vergiye tabi tutulacaktır. Ancak önceki yıl ayrılan değer düşüklüğü karşılığının iptal edilmesi sonucu oluşan 30.000 TL’lik gelir de dönem karına yansıyacaktır. Ancak bu gelir karşılığın iptali sonucu oluşan bir gelir olduğundan ve ayrılan karşılığın önceki yıl kanunen kabul edilmeyen bir gider olması sebebiyle matraha tabi olmayan bir gelir olduğu için beyanname üzerinden “Diğer İndirimler” satırında gösterilerek indirim konusu yapılacak ve vergiye tabi tutulmayacaktır.

  • İşletmenin elinde bulunan X A.Ş. ait hisse senetlerine ilişkin olarak kar payı dağıtılması gündeme gelmiş olup işletmenin elde edeceği kar payı tutarı 2.500 TL olarak belirlenmiştir.

mkd5

ÖRNEK 3:

  • İşletme 01.04.2011 tarihinde ihraç edilen nominal değeri 5.000 TL olan %40 faizli ve 6 aylık dönemlerde faiz ödemeli 3 yıl vadeli X A.Ş.’ye ait ve borsada işlem görmeyen tahvillerden ihraç gününde 30 adet satın almıştır.
  • 01.10.2011 tarihinde 30.000 TL tutarındaki tahvil kuponlarının tahsil edilmesi için bankaya göndermiş ve bankadan tahsil edildiğine ilişkin ekstre gelmiştir.
  • İşletme bu tahvillerin tamamını 01.02.2012 tarihinde tanesini 6.000 TL’den satmıştır.

mkd6

193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun geçici 67.maddesi uyarınca tahvil ve bonolara ilişkin faiz gelirinden %10 stopaj yapılması gerekmektedir. 213 Sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 279.maddesine istinaden Hisse senetleri ile fon portföyünün en az yüzde 51’i Türkiye’de kurulmuş bulunan şirketlerin hisse senetlerinden oluşan yatırım fonu katılma belgeleri alış bedeliyle, bunlar dışında kalan her türlü menkul kıymet borsa rayici ile değerlenir. Borsa rayici yoksa veya borsa rayicinin muvazaalı bir şekilde oluştuğu anlaşılırsa değerlemeye esas bedel, menkul kıymetin alış bedeline vadesinde elde edilecek gelirin (kur farkları dahil) iktisap tarihinden değerleme gününe kadar geçen süreye isabet eden kısmının eklenmesi suretiyle hesaplanır.

> Yukarıda ifade edildiği üzere tahvil ve bono gibi menkul kıymetlerin borsa rayici ile değerlenmesi gerekmekte olup ancak bunların bazıları borsada işlem görmemektedir. Borsada işlem görmeyen bu kıymetlerin iktisap tarihinden değerleme gününe kadar geçen süreye isabet eden gelirin hesaplanması gerekmektedir. Bunun için de vadeli mevduat hesabında olduğu gibi muhasebe uygulaması açısından henüz bir gelir doğmamış olmasına rağmen Vergi Usul Kanunu hükümleri açısından tahakkuk etmiş bir gelir olduğundan dolayı dönem sonuna kadar hesaplanan bu tutarın vade sonuna kadar “181 Gelir Tahakkukları” hesabında izlenmesi gerekmektedir. Bununla birlikte Devlet Tahvili ve Hazine Bonoları İMKB’de işlem görmekte olduğundan bunların değerlemesinde borsa rayicinin kullanılması gerekmektedir.

> Anılan Kanunun 263 üncü maddesinde, borsa rayicinin oluşumunda normal temevvüçler (dalgalanma) dışında bariz kararsızlıklar görülen hallerde değerlemeye takaddüm eden 30 gün içindeki ortalama rayici, borsa rayici olarak esas aldırmaya Maliye Bakanlığının yetkili olduğu hükmü bulunmaktadır. Buna göre Maliye Bakanlığı’nca aksi yönde bir düzenleme yapılmadığı sürece, borsada son muamele gününde oluşan rayiç esas alınmak suretiyle değerleme yapılacaktır. Ancak 369 Nolu VUK Genel Tebliğinde ifade edildiği üzere daha sonra yapılacak vergi incelemeleri ile borsada oluşturulan rayicin muvazaalı olduğu anlaşılırsa Vergi Usul Kanunu hükümleri çerçevesinde gerekli tarhiyatların yapılacağı açıktır.

mkd7

√ 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun Geçici 67.maddesi uyarınca hazine bonosu alım satımından elde edilen kazanç üzerinden de %10 stopaj yapılması gerekmektedir.

ÖRNEK 4: İhraç tarihi 1 Nisan 2011 ve nominal bedeli 1.000 TL olan 36 ay vadeli %20 kupon faizli yıllık faiz ödemeli ve borsada işlem görmeyen Y A.Ş.’ ye ait tahvillerden 1 Haziran 2011’de 300 adedini 305.000 TL ödeyerek satın alınmıştır.

mkd8

İhraç tarihinden sonra alınan tahvillerin içerisinde o güne kadar işlemiş olan faiz tutarları da bulunmaktadır. Ancak bu tutar henüz tahsil edilebilir bir tutar olmadığı için bizim için bir alacak niteliğinde olduğundan bu hesapta izlenmesi gerekmektedir.

mkd9

ÖRNEK 5: İşletme bankada bulunan 100.000 TL’yi 10 günlük repo yapmış olup 10 gün sonunda bu işlemden 2.000 TL repo geliri elde etmiştir.

Repo işlemi, finansal bir kurumun (genellikle bankalar) kurumsal veya bireysel yatırımcıya hazine bonosu, devlet tahvili gibi hareketsiz getirili bir menkul kıymeti satması ve bu menkul kıymeti önceden belirlenen bir fiyattan ileri bir tarihte geri satın almak üzere anlaşma yapmasıdır. Tanımdan da anlaşılacağı üzere repodan elde edilen gelir vadeli mevduat hesabında olduğu gibi aslında bir faiz geliri olmayıp menkul kıymetin alım satımından doğan bir kazanç olmaktadır.

mkd10

√ 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun Geçici 67.maddesi uyarınca repo işlemlerinden %15 stopaj yapılması gerekmektedir.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d blogcu bunu beğendi: